Sự ra đời và hoạt động của chi bộ 10 nhà tù Hải Dương trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân pháp
25/08/2017 17:07:06 PM

      Sau khi chiếm Thành Đông, thực dân Pháp đã cho xây dựng Đề lao Hải Dương tại khu vực gần kề trung tâmThành Đông (hiện nay thuộc phường Nguyễn Trãi, TP Hải Dương), để đàn áp phong trào đấu tranh yêu nước của nhân dân Hải Dương và các tỉnh phụ cận. Sau tái chiếm Việt Nam (1046 – 1954), chúng đã mở rộng đề lao thành nhà tù Hải Dương.

     Tại nhà tù này, trong gần 70 năm cai trị, thực dân Pháp đã bắt bớ, giam cầm, tra tấn và sát hại hàng ngàn lượt người yêu nước và cách mạng. Tiêu biểu như các vị tiền bối: Đốc Tít, một thủ lĩnh trong phong trào yêu nước do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo, Nguyễn Thái Học, thủ lĩnh Việt Nam Quốc dân Đảng yêu nước ( năm 1930). Những chiến sĩ cách mạng kiên cường như các đồng chí: Nguyễn Lương Bằng, Lê Thanh Nghị, Lương Khánh Thiện, Đào Văn Trường, Hồng Quang, Nguyễn Mạnh Hoan, Vũ Duy Hiệu...

      Trong hoàn cảnh khắc nghiệt đó, tại nhà tù Hải Dương đã ghi dấu một sự kiện tiêu biểu do Đảng lãnh đạo. Đó là vào ngày mồng 7 tháng 11 năm 1951, Chi bộ 10 nhà tù Hải Dương được thành lập. Do nhận thức rõ được âm mưu, thủ đoạn của giặc Pháp về sự quản lý ngày càng chặt chẽ tại nhà tù Hải Dương, dưới sự chỉ đạo bí mật của Tỉnh ủy Hải Dương, trực tiếp là chỉ thị của đồng chí Sơn Thạch, Bí thư tỉnh ủy gửi vào nhà tù, trong chỉ thị đã nói rõ Quân ủy khu III nhất trí cho nhà tù Hải Dương tổ chức thành lập một Chi bộ, lấy cơ sở là Chi bộ 10 và chỉ định luôn Ban chi ủy. Nhận được chỉ thị đó, các chiến sĩ cộng sản trung kiên được giao nhiệm vụ bàn bạc và thống nhất tiến hành thành lập Chi bộ Đảng tại nhà tù để lãnh đạo phong trào đấu tranh của tù nhân đi theo đường lối thống nhất của Đảng. Đúng vào ngày kỷ niệm cách mạng tháng 10 Nga ( ngày 7 tháng 11 năm 1951) Chi bộ 10 nhà tù được thành lập gồm 20 Đảng viên, 3 đồng chí trong ban Chi ủy, đó là các đồng chí: Vũ Hồng Vũ làm Bí thư, hai đồng chí Trần Viết Bằng và Vũ Thị Hà Mai là chi ủy viên.

     Ban chi ủy phân công như sau:

-        Đồng chí Vũ Hồng Vũ, Bí thư phụ trách chung, chỉ đạo toàn bộ hoạt động của anh chị em tù nhân, trực tiếp và thường xuyên báo cáo hoạt động của nhà tù và nhận chỉ thị của Thị ủy và Tỉnh ủy.

-          Đồng chí Trần Viết Bảng, chi ủy viên, phụ trách công tác ngụy vận, tổ chức đội quân ngầm, tạo “ đường dây” liên lạc giữa Chi bộ với Thị ủy và Tỉnh ủy.

-        Đồng chí Vũ Thị Hà Mai ( tức Thảo), chi ủy viên, phụ trách chị em tù nhân, nắm bắt mọi biến động trong nhà tù, theo dõi “ đường dây” trong tù, giúp đỡ những người có biểu hiện goa động, cầu an và liên hệ với bên ngoài.

Việc thành lập Chi bộ 10 nhà tù Hải Dương đã tạo ra một khí thế mới đối với đảng viên và quần chúng cảm tình với cách mạng. Bước đầu Chi bộ đã lãnh đạo phong trào cách mạng trong nhà tù đạt được những thành tích đáng khích lệ đó là: Công tác binh vận đã gây được nhân mối, lôi kéo được một số lính quản tù, vận động được 2 đại đội ngụy binh giao nộp vũ khí cho cách mạng. Chia rẽ và gây mâu thuẫn trong nội bộ giặc, làm cho bọn CE phản gián bắt gần hết bọn phòng nhì. Đặc biệt vào tháng 2 năm 1952, lợi dụng sự sơ hở của tên Pi – E Khang ( phụ trách nhà tù), đồng chí Trần Viết Bảng  đã dũng cảm đột nhập vào bàn giấy của tên Khang lấy được bản đồ kế hoạch Rơ - Ve tuyệt mật của Pháp chuyển đi chiến khu Việt Bắc, góp phần phá tan âm mưu thâm độc của của địch nhằm xây dựng ngụy binh lên tới 25 vạn người, để thực hiện chính sách “ Dùng người Việt đánh người Việt” bằng cách càn quét bắt thanh niên vào tù, sau đó bắt đi lính hoặc cung cấp máu cho thương bệnh binh của chúng ngoài chiến trường.

Trong thời gian hoạt động, các đồng chí đảng viên trung kiên của Chi bộ đã bí mật trồng cây bàng bên cạnh sàn Nam của nhà tù. Sự kiện đó đã thể hiện ý chí mãnh liệt của những người cộng sản, không khuất phục xiềng gông của quân thù, tin tưởng vào thắng lợi của Đảng. Trải bao thăng trầm lịch sử, đến nay cây bàng vẫn xanh tốt, thể hiện sức sống dẻo dai của những người đảng viên ở nhà tù xưa, và cây bàng đã trở thành chứng tích lịch sử của di tích nhà tù Hải Dương. Lá cờ búa liềm thắm dòng máu đỏ của đồng chí Hồng Quang trên bức tường xà lim số 1nhà tù luôn là mệnh lệnh đấu tranh vì sự nghiệp cách mạng của những đồng chí đi sau. Tấm gương hy sinh anh dũng của người đảng viên cộng sản Hồng Quang tại nhà tù Hải Dương sẽ mãi được các thế hệ ghi nhớ.

Thời gian như dòng sông chở đầy năm tháng lặng lẽ trôi, giông tố của lịch sử đã qua, dân tộc Việt Nam đã đánh thắng mọi quân xâm lược. Những đảng viên của Chi bộ 10 nhà tù Hải Dương ngày đó đã thưa dần. Những đảng viên trung kiên hoạt động trong hoàn cảnh ngặt nghèo đặc biệt đã lập nên những chiến công oanh liệt, chiến công của họ hòa cùng với chiến công của dân tộc, thầm lặng đi vào lịch sử như những kỳ tích huy hoàng.

Với ý nghĩa là một chứng tích lịch sử, nơi khắc sâu tội ác của thực dân Pháp trong gần 70 năm xâm lược nước ta, nhà tù Hải Dương đồng thời là nơi ghi nhận truyền thống đấu tranh cách mạng vẻ vang của các thế hệ người Hải Dương anh dũng chống Pháp. Đặc biệt là sự kiện thành lập Chi bộ Đảng 10 và sự hoạt động của Chi bộ đã khẳng định vai trò tiên phong của các đảng viên trong bất kỳ hoàn cảnh nào vẫn mãi là những tấm gương sáng về lòng trung thành vô hạn với Đảng, với nhân dân.

Với giá trị lịch sử đặc biệt của di tích, năm 1995 UBND tỉnh Hải Hưng ( cũ) đã ra quyết định số 1050/QĐ – UB, bảo tồn nguyên trạng di tích nhà tù Hải Dương để góp phần giáo dục truyền thống yêu nước cho cán bộ và nhân dân. Thực hiện sự chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, tại khu vực nhà tù đã xây dựng nhà bia kỷ niệm Chi bộ 10, gắn bia ghi nhận lịch sử khu di tích tại tường bao phía trước nhà tù, tu sửa khu biệt giam, gắn biển và xây tường bảo vệ...

Từ đó đến nay, vào các dịp kỷ niệm như: Ngày thành lập Đảng mùng 3 tháng 2, Ngày thương binh liệt sĩ 27 tháng 7, Ngày Quốc khánh mồng 2 tháng 9, và ngày thành lập quân đội nhân dân Việt nam 22 tháng 12 hàng năm... Ban liên lạc nhà tù Hải Dương đều tổ chức trọng thể lễ dâng hương tưởng niệm  các chiến sĩ cách mạng đã hy sinh cho nền độc lập của dân tộc, hoạt động này đã thu hút được sự quan tâm của các ban ngành trong tỉnh và nhân dân địa phương.

Từ năm 2008 - 2010 khu di tích nhà tù Hải Dương đã được lập hồ sơ đề nghị xếp hạng cấp quốc gia, nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của khu di tích có một không hai này trên đất Hải Dương.

 

   Lê Thị Dự

 Hội Sử học tỉnh

 

Get the Flash Player to see this player.
101476
IP: 54.224.155.169